مورد ظلم واقع شدن یکی از دلایل حرمت ربا است

به گزارش دفتر حضرت آیت الله محسن مجتهد شبستری، معظم له در درس خارج فقه خود که پیش از ظهر امروز دوشنبه ۲۱ اسفندماه در مدرسه علمیه ایت الله ایروانی(ره) برگزار شد با اشاره به آیه ۲۷۵ سوره بقره، گفتند: آیه اشاره دارد ترک کنید آنچه باقی مانده است، «ذَرُوا مَا بَقِیَ مِنَ الرِّبَا» اگر ترک نکردید اعلام جنگ با خداوند است.

ایشان افزودند: براساس این آیه می توان اصل پول را پس گرفت، آن پولی که وام داده شده می توان پس گرفت مگر اینکه آن پول ها از ربا باشد و البته مال حرام است. «وَإِنْ تُبْتُمْ فَلَکُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِکُمْ» سود باید رها شود و اصل سرمایه پس گرفته شود. «لا تَظْلِمُونَ وَلا تُظْلَمُونَ » یعنی زیاده کرفتن ظلم است و مورد ظلم نیز نباید قرار گرفت.

 

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به آیه «أَحَلَّ اللَّهُ الْبَیْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبَا» اظهار داشتند: صاحب مجمع البیان می گوید؛ منظور از این آیه «احل الله بیع الذی لا ربا فیه و حرم بیع الذی فیه الربا» یعنی خداوند در بیعی که ربوی نیست حرام و بیعی که ربوی است را حرام دانسته ولی این نظر مشهور نیست. بیع در مقابل ربا قرار گرفته، مشهور می گوید معامله ربوی حرام ولی ربا بطور کلی حرام است.

ایشان افزودند: یعنی این دو در مقابل هم قرار دارند، بیع ربوی حرام و بیع غیر ربوی حرام است،  یکی از ثمرات این است که وقتی می گوییم ربا در مقابل بیع است و نه از اقسام بیع تمام معاوضاتی که در آن ربا باشد حرام می شود. قرض، جعاله، مشارکت و عقود دیگر را شامل می‌شود. اگر تفسیر مجمع البیان را قبول کنیم فقط بیع ربوی را شامل می شود.

 

آیت الله مجتهد شبستری در بخش دیگری از سخنان خود اظهار داشتند  سوال این است که دربرخی از روایات آمده یک درهم ربا در پیشگاه خدا مانند ۷۰ زنا است و علت این اعداد چیست؟ زیرا مراتب ربا هم متفاوت است. پیامبراکرم(ص) به علی(ع) فرمودند: «درهم ربا أشد عند الله من سته وثلاثین زنیه»، این اختلاف اعداد به دلیل اختلاف مراتب ربا است و هرچه ربا ظالمانه تر باشد مجازات شدیدتری دارد. رسول خدا در ادامه این روایت می فرماید: حتی آن فردی که دلالی می کند، نویسنده و یا دو شاهد آن در پیشگاه خداوند مواخذه می شوند.

 

ایشان با اشاره به فلسفه حرمت ربا، گفتند: دانستن فلسفه احکام مفید است ولی واجب نیست، فلسفه برخی از احکام در روایات و آیات آمده و اگر در جایی فلسفه بیان نشد باید آن را پذیرفت، در مساله ربا آیات و روایات به فلسفه آن اشاره شده است. در سوره نساء آیه ۱۶۰ داریم:«فَبِظُلْم مِنَ الَّذینَ هادُوا حَرَّمْنا عَلَیْهِمْ طَیِّبات أُحِلَّتْ لَهُمْ وَ بِصَدِّهِمْ عَنْ سَبیلِ اللّهِ کَثیر» «وَ أَخْذِهِمُ الرِّبَوا وَ قَدْ نُهُوا عَنْهُ وَ أَکْلِهِمْ أَمْوالَ النّاسِ بِالْباطِلِ » یکی از صفاتی که مورد مذمت قرار گرفته رباخواری آنان است و از این آیه استفاده می شود ربا خواری در کنار اکل مال به باطل است یعنی کاری که فعالیت اقتصادی ندارد و پول را می گیرد و با اضافه می گیرد «اکل مال بباطل» است، دلیل دیگر از حشام بن حکم روایت رسیده که از امام صادق(ع) پرسید چرا ربا حرام شده است، حضرت در جواب فرمودند؛ اگر ربا حلال بود مردم داد و ستد را ترک می کردند، خدا حرام کرد ربا را تا مردم از حرام متنفر شوند و به سوی حلال بروند یعنی مردم تنبل نشوند و به دنبال تجارت و تولید بروند. (وسائل جلد دوازدهم باب اول حدیث هشتم)

 

ایشان افزودند: از سماعه نقل شده است، از امام صادق علت آمدن آیات ربا در چند سوره را پرسیدم، که حضرت فرمود: برای اینکه مردم خودداری نکنند از کارهای نیک، منظور قرض الحسنه است، ربا حرام شده تا قرض الحسنه که مردم از کارهای بسیار پسندیده است امتناع نکنند، منظور این است که مردم به سوی دادن قرض الحسنه بروند که ثوابش از صدقه بیشتر است.

 

متولی و مسؤول مدرسه علمیه آیه الله ایروانی، ابراز داشتند: در صدقه یک نیکی و آن رفع نیاز از نیازمندان است و در مقابل آن ده ثواب داده می شود و در قرض الحسنه حفظ ابروی مردم حفظ می شود که وام می گیرد و پول می دهد و آبرویش حفظ می شود، حال علت ۱۸ برابر دادن ثواب قرض الحسنه چیست؟ ۱۰ ثواب برای کمک کردن و ۱۰ ثواب برای حفظ آبروی می دهد ولی چون قرض گیرنده اصل پول را پس می دهد ۲ ثواب کم می کند و ۱۸ برابرش ثواب می دهد.

 

نماینده مجلس خبرگان رهبری در پایان سخنان خود تصریح کردند: یکی از فلسفه های حرمت ربا این است که مصداق بارز ظلم است در سوره بقره آمده است که ظلم می شود و ربا گنج بی رنج است و فاصله طبقاتی را زیاد می کند و می گویند ۸۰ درصد ثروت دنیا در دستان ۲۰ نفر است. بیشتز منشاء اختلاف طبقانی رباخواری است.