‏فصل ششم؛ نقش عقل و تعقل در سبک زندگی اسلامی

  • گفتار اول
  • سلامت عقل و قلب
    همانگونه که برای سلامت جسم رعایت بهداشت و درمان ضروری است سلامت روح و روان نیز نیازمند انجام پاره ای از امور است. متأسفانه در اکثر موارد انسان ها از بیماری های روحی که به آن مبتلا هستند غافل بوده و در پی درمان آن نیستند. از جمله بیماریهایی که روح انسان ها به آن دچار می گردد نفاق است، که خداوند در قرآن کریم نیز از آن به عنوان مرض یاد می کند و می فرماید: «افرادی که دلهایشان مریض است وقتی با مؤمنین رو به رو می شوند خود را مؤمن معرفی کرده و آنگاه که با شیاطین رو به رو می گردند به آنان می گویند که ما با شما هستیم و به خاطر تمسخر با مؤمنین همراه شده ایم.» از دیگر بیماری های روحی می توان به عدم رعایت حدود محرم و نامحرم اشاره کرد که خداوند در قرآن کریم خطاب به زنان می فرماید: «زنان در حرف زدن با نامحرم با ناز سخن نگویند مبادا که مردانی که قلب آنان مریض است در آنان طمع کنند.» عدم تقوای سیاسی را نیز می توان به عنوان دیگر بیماری روحی انسان ها معرفی کرد.
  • جایگاه عقل در سبک زندگی اسلامی
    بحث در مورد امراض روحی را به دو قسمت باید تقسیم کرد:
  1. آیات و روایاتی که در مورد عقل آمده و بیانگر ضرورت اعمال قوه تعقل است.
  2. آیات و روایاتی که در مورد تعقل نیست، بلکه تعبیر به قلب شده است.
    عقل در لغت به معنای منع می باشد علاوه بر شرع مقدس که بازدارنده از انحرافات است؛ اگر قوه عاقله در فردی قوی باشد او را از ابتلا به انحرافات باز می دارد. عقل سلیم انسان را به صراط مستقیم فرا می خواند و افراط و تفریط مسیر جاهل است.
  • گفتار دوم
  • سبک زندگی نبوی
  • وجه تمایز سنت و سیره
    سیره در لغت یعنی روش راه رفتن و منشی که باید اتخاذ شود . حضرت علی(ع) در این باره می فرمایند : «بر شما و ما معصومین لازم است که به کتاب خدا و روش و سیره حضرت رسول اکرم(ص) عمل کنیم.» متکلمین و اصولیون نیز مباحث مربوط به سیره را تحت عنوان فعل معصوم و روش معصومین بیان می کنند و سنت را فعل، قول و تقریر معصوم می گویند. تقریر عبارست از این که، اگر فردی در محضر معصومین مطلبی را بیان کند یا عملی را انجام دهد و معصوم به آن فعل اعتراضی نداشته باشد و اشکالی نگیرد امضا و سکوت حضرات معصومین را تقریر می نامند. ما در فقه شیعی مدارک اربعه داریم که عبارت است از کتاب، سنت، اجماع و عقل. در این میان دایره سنت وسیع تر است و شامل اعمال، رفتار ، گفتار و کردار معصومین می شود. حضرت علی(ع) در مورد سیره می فرمایند: «روش پیامبر(ص) میانه‌روی است یعنی دوری از افراط و تفریط.»  با توجه به این حدیث ما نیز باید در امور زندگی میانه روی پیشه کنیم. چرا که با توجه به فرموده حضرت علی(ع)، امام زمان(عج) نیز میانه رو هستند. نحوه رفتار رسول گرامی اسلام(ص) در اجرای قانون و تقسیم بیت المال و چگونگی رفتار با نژادهای مختلف و… باید الگوی رفتاری ما مسلمانان باشد.
  • گفتار سوم
  • هدایت تکوینی و تشریعی
    پروردگار متعال موجودات را از دو کمال بهره مند ساخته: کمال اول وجود هر موجود و کمال دوم عبارت است از تربیت و هدایت تکوینی آن موجود. انسان ها علاوه بر هدایت تکوینی از هدایت خاص دیگری نیز برخوردارند که آن را هدایت تشریعی می‌نامند و این هدایت توسط انبیا محقق شده است. انبیا آمده اند تا فطرت اصیل بشری را احیا کنند. انبیا علاوه بر این که معلمند، مذکّر نیز هستند یعنی انبیای الهی علاوه بر این که مطالبی را که بشر از آن بی اطلاع بوده و احکام الهی را به بشریت آموختند برخی از اصولی که جزو فطرت بشر است را نیز به انسان ها متذکر گردیدند. خداوند در قرآن می فرماید: «ذَكِّرْ إِنَّمَا أَنتَ مُذَكِّرٌ لَّسْتَ عَلَيْهِم بِمُصَيْطِرٍ؛ پس ربوبیّت بى همتاى خدا و روز جزا را به مردم تذکّر ده که تو فقط تذکّر دهنده اى. تو بر آنان چیره نیستى.» ای پیامبر تو یادآورنده ای به اصول و فطریاتی که در نهاد بشر است آنان را یاد آوری می کنی به توحید که از جمله فطریات بشر است (کل مولود یولد علی الفطرۀ) ای پیامبر روی بیاور به دینی که دین معتدل است به دینی که بر اساس فطرت بشری نازل و ابلاغ شده است. دین اسلام دین فطری است و پیامبر(ص) اسلام آمده تا فطریات بشر را احیا نماید.
  • وظایف عالمان دینی
    عالم متهتک و جاهل متنسک به عنوان دو خطر برای دین الهی است  و کسانی چون حسن  تقی زاده و احمد کسروی و تقی ارانی که با انکار اسلام به دین الهی ضربه زدند نمونه هایی از عالمان متهتک هستند. خرافه و بدعت مهمترین ویژگی رفتاری جاهل متنسّک است. وظیفه علمای دینی است که جلوی بدعت ها را بگیرند ورود بدعت در عزاداری ها و سایر برنامه های دینی موجب بی عقیده یا سست عقیده شدن جوانان نسبت به دین می شود. باید نهی از منکر کرد و یکی از منکرات همین خرافات است که باید با آن مبارزه شود. تشیع انگلیسی با بدعت و خرافه، بهانه به دست وهابیت آمریکایی می دهد تا مسلمین را به قتل برساند. باید از مکتب اسلام ناب محمدی که طبق فرمایش امام خمینی(ره) یعنی اسلام بدور از افراط و تفریط پیروی کنیم و آن را از علمای واقعی بیاموزیم. مقدسات در تمام مذاهب محترم هستند و ما به شخصیت‌ حضرت عیسی(ع) و حضرت موسی(ع) و تمام انبیا احترام می‌گذاریم.
  • گفتار چهارم
  • ظرفيت و استعداد ايام
    ظرفيت و استعداد ايام متفاوت است روزهايي هستند که ايام الله بوده و روز شادي و فرخنده  و روزهايي هم منحوس و شوم هستند. به تناسب اتفاقاتي که در اين روزها افتاده آنها را مسعود يا منحوس مي ناميم مثلا خداوند در قرآن کريم مي فرمايد: «إِنَّا أَنْزَلْناهُ في‏ لَيْلَةٍ مُبارَکَةٍ؛ و ما قرآن را در شب مبارک نازل کرديم» و در باور ما مسلمانان روز قدر از ايام پر برکت است که ثواب اعمال در آن روز هزار برابر مي باشد. اما روز عاشورا به خاطر شهادت سرور و سالار شهيدان و ياران پاکشان و اسارت خاندان رسالت روز حزن و اندوه بوده و حتي روزه نيز در اين روز مکروه است و ائمه بعد از حادثه عاشورا سفارش کرده اند که شيعيان در اين روز به امور دنيوي مشغول نباشند تا با افکار اموي فاصله بگيريم.